Cael y maen i'r wal...

Ond beth oedd y gwaith yn ei olygu?

Roedd nifer mawr o weithwyr yn cael eu cyflogi i lusgo’r garreg i lawr. I wneud hyn roedd rhaid turio twll drwy’r graig gydag ebill: byddai un yn taro gordd tra byddai’r llall yn troi’r ebill. Yna byddai’n rhaid iddyn nhw hongian ar raff a gosod powdwr gwn a ffiws yn y twll, a’i gynnau.

Roedd gan bob ponc yn y chwarel ei henw ei hun – Bonc Isa, Bonc Bach, Bonc Sir Fôn, Bonc Buenos Aires ac yn y blaen. Byddai’r graig yn syrthio mewn gwahanol siapiau a meintiau.

Y dasg nesaf fyddai torri’r clympiau o gerrig yn sets wedi’u siapio i faint arbennig, a’r setsiwr a wnâi hyn, gan ddefnyddio gwahanol forthwylion.

Pan oedd y sets yn barod roedden nhw’n cael eu rhoi ar wagenni a lithrai i lawr i’r cei ar reiliau, cyn cael eu cludo gan y llongau i’r dinasoedd diwydiannol.